1. Het overlijden

Opbaring van de overledene

Thuisopbaring

Thuisopbaring betekent dat de overledene na het overlijden in de eigen, vertrouwde omgeving wordt opgebaard, bijvoorbeeld in de woonkamer, slaapkamer of een andere passende ruimte in huis. Dit biedt nabestaanden de mogelijkheid om in alle rust, vrijheid en op hun eigen manier afscheid te nemen.

Opbaarplank, draagbaar, overledene hoes, alternatieve ondersteuningen

Er zijn tegenwoordig veel verschillende vormen van opbaarplanken en andere opbaarondersteuning beschikbaar, elk met hun eigen uitstraling, materiaal en gebruiksmogelijkheden. Hieronder vindt u een overzicht van de meest voorkomende opties, met voorbeelden, foto’s en verwijzingen naar relevante websites.

De laatste verzorging

De laatste verzorging van een overledene, ook wel afleggen of postmortale zorg genoemd, is het proces waarbij het lichaam van de overledene wordt verzorgd en voorbereid op de opbaring, begrafenis* of crematie*. Dit is een belangrijk en vaak troostrijk moment voor nabestaanden, omdat het kan bijdragen aan het afscheid en de rouwverwerking.

Koelen van het lichaam

Het opbaren van een overledene is een belangrijk onderdeel van het afscheid nemen. Om het lichaam enkele dagen toonbaar te houden, is zorgvuldige conservering noodzakelijk. Er zijn verschillende methoden beschikbaar, elk met hun eigen kenmerken, voordelen en aandachtspunten. Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste vormen van koeling en conservering, zodat u een weloverwogen keuze kunt maken die past bij uw wensen en situatie.

Thanatopraxie

Wanneer een dierbare overlijdt, wilt u niets liever dan op een mooie, waardige manier afscheid nemen. Thanatopraxie, ook wel lichte balseming genoemd, biedt hiervoor een bijzondere mogelijkheid. Deze techniek zorgt ervoor dat het lichaam van uw dierbare tijdelijk wordt geconserveerd, waardoor u tot aan de dag van de uitvaart in alle rust en zonder zorgen afscheid kunt nemen, zónder dat koeling nodig is.

Het uitvaartcentrum

Een uitvaartcentrum (ook wel rouwcentrum of funerarium) is een speciale locatie waar een overledene tijdelijk verblijft, wordt opgebaard en waar afscheidsdiensten, condoleances en koffietafels plaatsvinden, met faciliteiten zoals koelcellen en een aula, verzorgd door een uitvaartverzorger tot aan de begrafenis of crematie.

Rituelen bij de opbaring

Bij een opbaring zijn rituelen en symbolische handelingen vaak van grote waarde. Ze geven troost, bieden houvast en helpen nabestaanden om op een persoonlijke manier afscheid te nemen. De invulling van deze rituelen hangt af van persoonlijke wensen, religie, cultuur en traditie. Enkele veel voorkomende en betekenisvolle rituelen zijn:

Rouwbezoek

Na het overlijden van een dierbare breekt er een periode aan waarin veel geregeld moet worden, maar waarin ook ruimte moet zijn voor afscheid en samenzijn. Een belangrijk onderdeel in deze dagen tussen overlijden en uitvaart is het rouwbezoek. Dit moment biedt familie, vrienden en bekenden de gelegenheid om op een persoonlijke manier afscheid te nemen van de overledene, herinneringen te delen en steun te vinden bij elkaar.

De ritueelbegeleider

Een ritueelbegeleider bij een overlijden en uitvaart is iemand die met warmte, aandacht en creativiteit helpt om het afscheid écht persoonlijk en betekenisvol te maken. Waar de uitvaartverzorger vooral de praktische en organisatorische zaken regelt, richt de ritueelbegeleider zich volledig op de inhoud en vorm van de afscheidsdienst. Samen zorgen zij ervoor dat het afscheid zowel goed georganiseerd als diepgaand en troostrijk is.

Kist, manden en waden voor begraving of crematie

Na een overlijden komt de keuze voor een uitvaartkist, mand of lijkwade aan bod. Deze keuze bepaalt niet alleen het uiterlijk van het afscheid, maar ook de milieubelasting en de mate van persoonlijke invulling. Er zijn talloze opties, materialen en stijlen, zodat het afscheid zo goed mogelijk kan aansluiten bij de wensen van de overledene en de nabestaanden.

Rouwkaart of rouwbrief

Na het overlijden van een dierbare is het opstellen en versturen van een rouwkaart of rouwbrief een belangrijke stap tussen het overlijden en de uitvaart. Deze kaart of brief dient niet alleen als aankondiging van het overlijden, maar biedt ook troost en deelt een blijvende herinnering aan de overledene met familie, vrienden en bekenden.

De rouwadvertentie/Annonce

Een rouwadvertentie is een publieke kennisgeving van het overlijden, bedoeld om familie, vrienden, kennissen en anderen te informeren over het verlies en de uitvaart. Er zijn diverse opties, zowel in print als online, en Mensenlinq speelt hierin een centrale rol.

Het gedachteniskaartje

Bidprentje, bedankkaartje, dankbetuiging of een creatiever bedankje na de uitvaart

Als u wilt, kunt u de mensen die bij de uitvaart waren een bedankkaartje sturen of een dankbetuiging plaatsen in de krant. Ook worden er vaak bidprentjes uitgedeeld bij een begrafenis. Maar er zijn ook creatievere bedankjes na een overlijden zoals een mini-gedenksteentje of plantenzaadjes als de dierbare van bloemen hield.

Bloemen

Bloemen spelen een bijzondere rol tijdens de periode tussen overlijden en uitvaart. Ze zijn meer dan alleen versiering: bloemen geven troost, brengen kleur en geur in een moeilijke tijd en helpen om het afscheid persoonlijk en betekenisvol te maken. Met bloemen kunt u gevoelens van liefde, respect en verbondenheid uitdrukken, zelfs als woorden tekortschieten.

Rouwvervoer

Rouwvervoer is veel meer dan alleen het vervoer van de overledene naar de laatste rustplaats. Het is een bijzonder, persoonlijk en symbolisch onderdeel van het afscheid, dat de sfeer van de uitvaart bepaalt en recht kan doen aan het leven en de wensen van degene die wordt gemist. De mogelijkheden zijn tegenwoordig zeer divers, zodat iedere familie een vorm kan kiezen die past bij hun dierbare en bij het afscheid dat zij voor ogen hebben.

Een uitvaart als een Troostrijk Eerbetoon en als Spiegel van het Leven

Na het overlijden van een dierbare breekt er een bijzondere, vaak onwerkelijke tijd aan: de dagen tussen het afscheid nemen en de uitvaart. Deze periode is intens, vol emoties, herinneringen en praktische beslommeringen. Juist in deze dagen is het belangrijk stil te staan bij wat steun biedt in het rouwproces, en hoe een uitvaart een troostrijk eerbetoon kan worden – een afscheid dat als een spiegel het leven van de overledene weerspiegelt.

Afscheidsviering in de kerk

Afscheidsviering bij diverse geloofsovertuigingen

Het overlijden van een dierbare is een van de meest ingrijpende gebeurtenissen in een mensenleven. Wanneer het overlijden zich voordoet, lijkt de wereld even stil te staan. Verdriet, ongeloof, verwarring, boosheid of zelfs opluchting bij een lang ziekbed zijn allemaal normale reacties. Neem de tijd om samen te zijn, te voelen en te beseffen wat er is gebeurd. Iedereen rouwt op zijn eigen manier. Naast het intense verdriet en de verwarring moeten er in korte tijd veel praktische en vaak ook juridische zaken geregeld worden.

Cremeren en het afscheid in het crematorium

Wat houdt cremeren in?

Het overlijden van een dierbare is een van de meest ingrijpende gebeurtenissen in een mensenleven. Wanneer het overlijden zich voordoet, lijkt de wereld even stil te staan. Verdriet, ongeloof, verwarring, boosheid of zelfs opluchting bij een lang ziekbed zijn allemaal normale reacties. Neem de tijd om samen te zijn, te voelen en te beseffen wat er is gebeurd. Iedereen rouwt op zijn eigen manier. Naast het intense verdriet en de verwarring moeten er in korte tijd veel praktische en vaak ook juridische zaken geregeld worden.

Begraven

Begraven is een van de oudste manieren om afscheid te nemen van een dierbare. Als u voor een begrafenis kiest, kiest u voor een ritueel vol traditie, symboliek en ruimte voor persoonlijke invulling. Begraven biedt niet alleen een tastbare plek om te herdenken, maar ook een moment om samen stil te staan bij het leven dat is geweest en de band die blijft bestaan.

Begraafplaats

Begraven is een heel persoonlijke keuze. In Nederland zijn er verschillende soorten graven en begraafplaatsen, elk met hun eigen sfeer, regels en mogelijkheden. Steeds vaker kiezen mensen bewust voor een plek die past bij hun levensvisie, hun familie of hun liefde voor de natuur.

Natuurbegraafplaats

Wat is een natuurbegraafplaats?
Een natuurbegraafplaats is een begraafplaats gelegen in een natuurgebied, park of bos, waar overledenen op een zo natuurlijk mogelijke wijze worden begraven. De graven liggen verspreid in het landschap, niet in rechte rijen, en gaan op in de natuurlijke omgeving. Er zijn meestal geen traditionele grafstenen; in plaats daarvan wordt soms een natuurlijk object zoals een boomschijf, zwerfkei of herinneringsboom als markering gebruikt, of helemaal geen markering.

Resomeren

Resomeren, ook bekend als alkalische hydrolyse, aquamatie of watercrematie, is een relatief nieuwe en milieuvriendelijke vorm van lijkbezorging. Deze methode krijgt steeds meer aandacht als duurzaam alternatief voor traditioneel begraven en cremeren. Resomeren is ontwikkeld vanuit de wens om het afscheid van dierbaren minder belastend te maken voor het milieu en biedt nabestaanden een respectvolle, natuurlijke manier om het lichaam terug te geven aan de aarde.

Muziek

Muziek speelt een centrale rol bij een uitvaart. Het is een krachtig middel om gevoelens te uiten, herinneringen op te roepen en de sfeer van het afscheid te bepalen. Muziek kan troost bieden, hoop geven, het leven vieren of juist ruimte geven aan verdriet. De keuze voor uitvaartmuziek is heel persoonlijk en kan variëren van klassiek tot modern, van ingetogen tot uitbundig, en van religieus tot seculier.

Gedichten

Voorbeelden

1. Afscheid & Troost

Toon Hermans

Als de stilte komt
Nu ’t rouwrumoer rondom jou is verstomd,
de stoet voorbij is, de schuifelende voeten,
nu voel ik dat er ’n diepe stilte komt
en in die stilte zal ik je opnieuw ontmoeten.

Wat er dient te gebeuren na de uitvaart

Na de uitvaart breekt voor nabestaanden een periode aan waarin verdriet en gemis centraal staan, maar waarin ook veel praktische zaken geregeld moeten worden. Het is begrijpelijk als u hier tegenop ziet; u hoeft niet alles in één keer te regelen en mag altijd hulp vragen aan familie, vrienden of professionals.

Bestemming van de as na een crematie

Na een crematie zijn er in Nederland diverse mogelijkheden voor de bestemming van de as van de overledene.

Het grafmonument

Een grafmonument uitzoeken doet u door eerst de regels van de begraafplaats te checken, u te laten inspireren (bv. op begraafplaatsen, in showrooms), en samen te werken met een specialist voor ontwerp (materiaal, kleur, vorm, tekst) rekening houdend met het budget en de persoonlijkheid van de overledene. Een persoonlijk ontwerp is mogelijk, met symbolen, foto's, of levensspreuken die de overledene definieerden.

Uitvaart voor een laag budget

Een uitvaart kan op een respectvolle én troostrijke manier worden vormgegeven, ook als het budget beperkt is. Het belangrijkste is dat u bewuste keuzes maakt, samenwerkt met transparante en eerlijke uitvaartverzorgers, en zoveel mogelijk zelf regelt waar dat kan. Zo doet u recht aan de overledene én aan de nabestaanden, zonder onnodig hoge kosten te maken.

Uitvaartverzekeringen

In Nederland kunt u in 2026 kiezen uit verschillende soorten uitvaartverzekeringen, elk met een eigen manier van uitkeren en mate van keuzevrijheid.

Het testament

Tijdens het leven wilt u eigenlijk niet te veel bezig zijn met het moment dat u er niet meer bent. Maar u vindt het wel belangrijk dat uw nalatenschap goed geregeld is voor uw vrienden en familie. Daarom kiezen veel mensen voor het opstellen van een testament. Maar wat is dat eigenlijk?

De uitvaart zelf regelen

Als u de uitvaart zelf wilt regelen en vormgeven, mag dat volledig volgens de Nederlandse wet. Het betekent wel dat u verschillende wettelijke, praktische en persoonlijke stappen op u moet nemen, van het bepalen van het overlijden tot de uitvoering van de ceremonie.

De duurzame uitvaart

Wat is een duurzame uitvaart en welke rol kan Green Leave hierin betekenen.

Kinderen betrekken bij een overlijden en de uitvaart

Kinderen betrekken bij een overlijden en in de periode daarna is heel belangrijk, hoe moeilijk dat soms ook voelt. Kinderen voelen haarfijn aan dat er iets aan de hand is en hebben behoefte aan duidelijkheid, veiligheid en betrokkenheid. Door hen niet buiten te sluiten, maar juist mee te nemen in wat er gebeurt, geeft u ze de ruimte om op hun eigen manier afscheid te nemen en hun gevoelens te uiten.

Boeken, materialen en ideeën ter ondersteuning voor kinderen en jongeren

Voor jonge kinderen (2-6 jaar), ook geschikt bij verstandelijke beperking of laag taalniveau

Mensen met dementie betrekken bij het afscheid en de uitvaart

Mensen met dementie verdienen een plek in het afscheid, hoe kwetsbaar of verward ze soms ook zijn. Juist in een periode van verlies kan het betrekken van iemand met dementie bij het overlijden en de uitvaart van een dierbare van grote waarde zijn – voor henzelf én voor de familie. Het draait om rust, aandacht en het zoeken naar wat wél mogelijk is, zodat ook zij op hun eigen manier afscheid kunnen nemen.

Mensen met een geestelijke beperking betrekken bij het overlijden en de uitvaart

Mensen met een geestelijke beperking betrekt u bij een overlijden door de dood concreet en visueel te maken met hulpmiddelen zoals foto's, voorwerpen en symbolen, hen actieve, eenvoudige taken te geven (kaarsje aansteken, tekening maken), en hen vooraf goed voor te bereiden op de uitvaart, inclusief wat er gebeurt en dat mensen huilen; luister vooral naar hun behoefte en bied concrete ondersteuning, zowel tijdens het afscheid als daarna.

Palliatieve sedatie

Palliatieve sedatie is een vorm van zorg die ingezet wordt in de laatste levensfase, wanneer het lijden ondraaglijk is geworden en niet meer op een andere manier verlicht kan worden. Het is een zorgvuldig proces, waarbij het comfort en de waardigheid van de patiënt centraal staan.

Euthanasie

Als u nadenkt over euthanasie, komt er veel op u af – emotioneel, praktisch en juridisch. Hieronder wordt uitgelegd uit wat er allemaal bij komt kijken: wat u moet regelen vóór euthanasie, hoe de uitvoering verloopt en wat er na afloop gebeurt.

Boeken

Wat te doen rondom een overlijden

• Wat te regelen na een overlijden
  Uitgeverij: Steun bij Verlies
  Meer info | steunbijverlies.nl
• Handboek voor de dood – Bram Hulzebos & Anja Krabben
  Uitgeverij: Contact
  ISBN: 9789025427078
  Meer info | boekenkraam.nl

Wat doet een rouwbegeleider

Een rouwbegeleider is een professional die mensen ondersteunt bij het omgaan met verlies, zoals het overlijden van een dierbare, maar ook bij andere vormen van verlies zoals het einde van een relatie, verlies van gezondheid of werk. De rouwbegeleider biedt een luisterend oor, helpt emoties te verwerken en geeft handvatten om het verlies een plek te geven in het leven. Dit gebeurt op een empathische en deskundige manier, waarbij zowel verstandelijke als gevoelsmatige aspecten aandacht krijgen.

Lotgenoten

Na het overlijden van een dierbare kunt u veel steun ervaren aan mensen die hetzelfde hebben meegemaakt. Deze mensen worden ‘lotgenoten’ genoemd. Lotgenoten zijn personen die een vergelijkbaar verlies hebben geleden, bijvoorbeeld het verlies van een partner, ouder, kind, broer of zus. Contact met lotgenoten kan op verschillende manieren bijdragen aan het verwerken van rouw.